İnsülin ve İnsülin Direnci Hakkında Bilmemiz Gerekenler

İnsülin Nedir ve İnsülinin Görevi Nedir?

İnsülin vücudumuzda üretilen; karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmamızı düzenleyen bir hormondur. Yemek yedikten sonra kan şekerimizin yükselmesinin ardından, pankreasımızdan insülin salgılanıp kana salınmaya başlar. İnsülin hücrelerimize enerji sağlamak için kandaki glikoz formunda olan şekerin hücrelerimize iletilmesini sağlayan hormondur. Normal sağlıklı bir insanda kan şekeri ve kan insülin seviyesi dengeli bir şekilde kanda bulunur.  Kan glikoz ve kan insülin seviyelerimizin birbiriyle uyumlu ve dengede olması enerji metabolizmamızın sağlıklı olduğunu gösterir.

 

İnsülin Direnci Nedir?

İnsülin direnci; pankreasın vücudun ihtiyacı olan kalitede insülin üretememesi ile başlar. Bunun sonucu kan şekeri yüksek seviyelerde kalır. Pankreas yüksek olan kan şekerini düşürmek, hücrelere enerji sağlamak için daha çok insülin üretmesi sonucu gelişir. İnsülin direncinde kanda çok ve etki seviyesi düşük insülin bulunur.

 

İnsülin Direncinde Neler Olur?

İnsülin direnci; kanda bulunan insülinin etkin olamaması ve yeterli işlev gösterememesi demektir. İnsülin direncinde kanda ki insülin fazla ancak etkisizdir. Hücrelerimize yeterli ve düzenli enerji geçişini sağlayamaz durumdadır. Bunun sonucunda hücrelerimiz kandaki glikozdan yeteri kadar faydalanamaz. Kanımızda olması gerekenden fazla şeker yani glikoz bulunur. Hücrelere yeteri kadar enerji taşınamaması ve kanda glikozun fazla seyretmesi vücudumuzu ve organlarımızı her geçen gün yıpratır.

Kan şekerimizin yüksek seviyelerde kalmasıyla diyabet ve şeker hastalığına adım atılır. İnsülin direnci aynı zamanda fazla yağ depolanmasını da teşvik ettiği için, obezite  ve kalp hastalıkları için önemli bir risk faktörüdür.

 

İnsülin Direncinin Sebepleri Nelerdir?

Fazla kilo, obezite. Özellikle beden kitle indeksinin 30 üzeri olması, bel çevresinde kendini gösteren beden bölgesi yağlanması insülin direncinin oluşumunda çok etkilidir. Bel çevresinde aşırı yağlanma, kan yağ ve kolesterol seviyesi yüksekliği ve yüksek tansiyonla seyreden sağlık problemi insülin direncinin en güçlü sebeplerindendir.

İnsülin direnci oluşumuna neden olan diğer sebepler;

• İnsülin direncinin gelişmesinde genetik ve çevresel faktörler etkilidir. Bazı ilaçlar da insülin direncini tetikleyebilir.
• İnsülin direncini meydana getiren sebepler;
• Metabolik sendrom (bel çevresinde aşırı yağlanma, yüksek kolesterol, yüksek trigliseritler, yüksek kan basıncı ile karakterize)
• Obezite (Beden kitle indeksinin 30 üzeri olması)
• Stres
• Hareketsiz, inaktif bir yaşam tarzı
• Aşırı kilo almak, aşırı kilolu olma durumunu sürdürmek
• Steroid kullanımı
• Bazı ilaçlar
• Uyku problemleri, uyku apnesi
• Sigara kullanmak

 

İnsülin Direnciniz Olduğunu Nasıl Anlarsınız?

İnsülin Direncinin Belirtileri Nelerdir?

Cildinizce lekelenmeler olabilir: Cildimize renk veren pigmentin artışına bağlı koyulaşma görülebilir. Özellikle boyun, koltuk altı, kasık ve eklemlerin iç kısımlarında görülür.

Sebepsiz yere hızlı kilo almak, zor kilo vermek veya kilo verememek: Beslenme alışkanlıklarınızda her hangi bir değişiklik olmamasına rağmen kilo alıyorsanız, sağlıklı  bir diyet yapıyor ve kilo veremiyorsanız insülin direnciniz yüksek olabilir.

Bayanlarda regl- adet düzensizliği ve aşırı tüylenme: Adet düzensizliğiniz varsa ya da hiç adet görmüyorsanız mutlaka insülin direnci yönünden değerlendirilmelisiniz.

Karaciğer yağlanması: Yağlı karaciğer İnsülin direncinde sık görülen bir durumdur. Karaciğerde iltihaplanmaya bile sebep olabilir.

Açlık – aşırı ve kontrolsüz iştah – doyamama – kan şekerinde düşmeler: Özellikle unlu, şekerli yiyecekler, tatlılar tükettikten sonra yorgunluk, uyku hali, sinirlilik, yeme-içme krizleriniz oluyorsa…

 

İnsülin Direncini Kırmak İçin Ne Yapmalıyız?

İnsülin direncinin tedavisinde yaşam tarzı değişiklikleri olmazsa olmazdır. Direnci yenmek için insülin seviyelerini azaltmak ve hücrelerin insüline olan duyarlılığını arttırmak gerekir. Bunun için;

Harekete geçin;

Hareketleriniz ne kadar azsa insülin direnci seviyeniz o ölçüde yüksek olur. Tedavi için kullanmak zorunda olduğunuz birtakım ilaçlar insülin ve şeker metabolizmanızın üzerinde negatif etki eder. Bu durumda tedavi süreci boyunca doktorunuzun önerdiği ölçüde spor yapmalısınız. Beslenme planınızı bu ilaçların yan etkisi göz önüne alacak bir diyetisyen yardımıyla düzenlemelisiniz. Uyku problemleri, uyku apnesi, yetersiz uyku vücudunuzda bütün hormon ve enzim sistemimizi negatif etkiler.

Beslenme şeklinizi ve içeriğini masaya yatırın.

Özellikle tükettiğimiz karbonhidratların türü çok önemli. insülin seviyemizin dengelenmesi için; Kompleks karbonhidratlardan ( tam tahıllar, kuru baklagiller, sebze ve meyveler) enerji ihtiyacımızı sağlamalı, basit karbonhidrat içeren  şekerli gıdalardan ve tatlılardan uzak durmalıyız. Yüksek lif içeriğine sahip bir beslenme düzeni izlemeliyiz. Öğünlerimiz karbonhidrat, protein ve yağ açısından yeterli olsun.

Sağlıklı Yağlar Tüketin

Trans yağlar hücrelerimize zarar verdiğinden mümkün olduğunca uzak duralım. Doymuş yağları kalp damar sağlığımız için sınırlı miktarda tüketelim. Ceviz, badem, fındık, zeytinyağı gibi doymamış yağlardan tüketmeye çalışalım. Özellikle balıkta ve deniz ürünlerinde bulunan omega- 3 yağlarından zengin beslenelim.

Gerekiyorsa Doktor kontrolünde ilaç kullanmalısınız.

Kronikleşmiş insülin direnci tedavisinde en etkili yöntem; diyet + fiziksel aktivite +  ilaç tedavisi kontrollü bir şekilde birlikte sürdürülmelidir.

 

Diyetisyen Nil Şahin Gürhan

Akşam Gazetesi / 17.12.2016